КIварчагъ Sac DhIiZzppintcd
 Хуьр
КIварчагъ
урус. Карчаг
|
КIварчагъ (урус. Карчаг) — Дагъустан республикадин СтIал Сулейман райондин чIехи хуьрерикай сад. «КIварчагърин» хуьруьнсоветдин административ юкь.
Къене авайбур
- 1 География
- 2 Тарих
- 3 Агьалияр
- 4 ТӀвар-ван авай ксар
- 5 Баянар
- 6 ЭлячӀунар
География[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]
Хуьр СтIал Сулейман райондин кеферда, райондин юкь тир Кьасумхуьрелай 12 км яргъал, иер КIварчагъ дугунда чка кьунвайди я. Мукьвал алай хуьрер: Зизик, Экен, НуьцIуьгъ.
Тарих[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]
Инсанар яшамиш хьайи сифте чка, гилан хуьрелай 3 км кеферни — рагъэкъечIдай пата, кIунтIал алай «Къванцин булах» тIвар алай чка хьанвай. Анлай кьибледнинни — рагъакIидай патаз, ДакIар кьулувалдиз куьч хьанвай. Са тIимил геж, мукьвал алай муькуь кIунтIални кIвалер эцигиз хьанвай. Тийижир себебралди хуьруьн агьалийрин са пай НуьцIуьгъриз, гьина къенин йикъалди абурун сихилдикай тир «ДакIар» тIвар алай сихилдин векилар яшамиш жезва, муькуь пайни Кьибле Лезгистандин КцIар райондин ДакIар хуьруьз куьч хьанвай. И чка тIебиятди туькIуьрнавай къеле хьиз тир: гьар патай кьвал квай тик гуьнеяр. Аниз анжах са рехъ физвай. А кьакьан чкада инсанар 1957 йисал кьван яшамиш жезвай, адалай кьулухъ хуьруьнэгьлияр кьулухъ КIварчагъ дугундиз куьч жез эгечIнай.
КIварчагъ хуьрелай 2 км кьибле пата, ЛакIар тIвар алай чкадин ципIиц багъарин чилера, чилин кIвалахар кьиле тухвадайла къванцин сурун гуьмбетар дуьздал акъуднай.
Плантациядин кIвалахарин береда ина, къеняй куьлуь тIеквенар авай тум алай ч.э.в ХII-ХI виш йисариз талукь тир кишпирдин гапур акъатнай, сур ахъа хьанвай.
Хуьре архитектурадин имарат — мавзолей, ва хуьрелай 2 км яргъал, Сиртыч хуьруьз тухузвай рекьел сур авайди я. Хуьрелай 1,5 км кьиблединни — рагъакIидай пата, фад заманада инсанар яшамиш хьайи «ЦIуру КIварчагъ» чка ава. И цIуру хуьруьн рагъэкъечIдай пата мискIин, ва кеферни — рагъакIидай къерехда «Чувудрин сурар» тIвар алай сур ава.
XIX виш йисуз КIварчагъ хуьр вири Куьре округдихъ галаз Урусат империядин гъилик акатзава. Империядик квай чIавуз, хуьр Дагъустан вилаятдин Куьре округдин Кьибле - Табасарандин наибвалдиз талукь тир. Зизик, Имамкъулидхуьр ва Экен хуьрерихъ галаз КIварчагърин хуьруьнжемятдик квай.
Агьалияр[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]
Алай чIавуз хуьруьн 600 - лай пара майишатар гваз 1600 кьван кас яшамиш жезва. Агьалидин вири лезгияр, суьнни - мусурманар я. 1886 йисан агьалияр сиягьдиз къачунин нетижайрин малуматрив кьурвал, хуьре 122 майишатар авай, агьалийрин кьадар 754 кас тир. Абурун 253 кас (33,6%) чувудар тир, амайбурни — лезгияр. [1]
ТӀвар-ван авай ксар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]
- Мегьамедов Даниял Зияудинан хва — кар алакьдай лезги шаир, кхьираг ва чIугвар.
- Насрулаева Важибат Мирзеагъадин руш — лезги шаир.
- Селимов Салигь Селиман хва — лезги шаир ва композитор.
Баянар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]
- ↑ 1886 йисуз Кьибле - Табасарандин наибвалдин агьалияр
ЭлячӀунар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]
- СтIал Сулейман райондин официал сайтуна КIварчагъ хуьруькай куьруь малуматар
| СтIал Сулейман райондин агьалийрин пунктар | ||
|---|---|---|
| Администрациядин юкь |
Кьасумхуьр |  |
| Хуьрер |
Агъа Арагъ • Агъа СтIал • Агъа СтIалрин Къазмаяр • Агъа Къартас • Асалдхуьр • Алидхуьр • Алкьвадар • Бутахуьр • Вини СтIал • Вини Къартас • Гачалхуьр • Герейханован совхоз • Герейханован совхоздин 2-лагьай отделение • ДаркIуш Къазмаяр • Зизик • Зугьрабхуьр • Испик • Ичин • Курхуьр • Кьулан СтIал • КIварчагъ • КIахцугъ • НуьцIуьгъ • Пиперхуьр • Птидхуьр • Салиян • Сардархуьр • Сайтархуьр • Сийидар • Татархан • Уллугъетягъ • Хтун • Хъпуьхъ • Цмур • ЦIийи Макьар • ЦIийи Испик • ЦIийи Чуьхверхуьр • Шихидхуьр • Экен • Эминхуьр • | |
| Хуьруьнсоветар |
Алкьвадар • Агъа СтIалрин • Вини СтIалрин • Герейханован • ДаркIуш Къазмайрин • Испикрин • Курхуьруьн • КIварчагърин • Кьасумхуьруьн • Кьулан СтIалрин • Уллугъетягърин • Хъпуьхърин • Цмуррин • ЦIийи Макьарин • Шихидхуьруьн • Эминхуьруьн • | |
| Гадарнавай хуьрер |
Агъа Макьар • Агъа Ярагъ • Бигер • Бурши Макьар • Вини Арагъ • Вини Ярагъ • Вини Макьар • Векьелар • ДаркIуш • Ивигар • Кьеан • КIеле • КуркIурхуьр • Макьар • Мехкергъ • Рухун • ХпитIар • Хутаргъ • ЦIарахуьр • Чуьхверхуьр • ЦицIер • ЦицIигъ • Чантархуьр • ЧIилихъ • ЯлцIугъ • | |
