Алкьвадар1
 Хуьр
Алкьвадар
урус. Алкадар
|
Алкьвадар (урус. Алкадар) — Дагъустан республикадин СтIал Сулейман районда авай хуьр. «Алкьвадар» хуьруьнсоветдин административ юкь.
Къене авайбур
- 1 География
- 2 Тарих
- 3 Агьалияр
- 4 Килигиз лайихвал авай чкаяр
- 5 ТӀвар-ван авай ксар
- 6 Баянар
- 7 ЭлячӀунар
География[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]
Хуьр СтIал Сулейман райондин кеферни — рагъакӀидай пата, райондин юкь тир Кьасумхуьрелай кеферни — рагъакӀидай пата, Кьасумхуьр — Хив авторекьел чка кьунвайди я. Чирагъ вацIун эрчӀи къерехда ала. Мукьвал алай хуьрер: Сардархуьр, Курхуьр, Векьелар.
Тарих[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]
Хуьруьн бине эцигай тарих дуьз малум туш, амма X виш йисуз хуьр авайди тир. Вичин тӀвар хуьруь тахминан 10 — лагьай виш йисуз къачунвайди я.
Хуьрелай 500 м кьибледа, Чирагъ вацIун эрчӀи къерехда тунвай «ЦӀуру Алкьвадар» хуьр авайди я. И хуьруьн рагъакӀидай къерехда архитектурадин имаратар — капӀ — тӀят ийидай ПӀир ва Рамазанан кӀвалин гъенел алай ПӀир ала.
Хуьр, къецепатан къуватралди шумудни са сеферда барбатӀнавай ва хуьруьнвийри цӀийи чкадал гуьнгуьна кухтазвай тир, и кар тестикьарзавайди ам я хьи, хуьруьн къваларив 30 гектар майданда авай 6 чӀурал дегь чӀаван харапӀаяр амукьнава. 1839 йисуз Абдуллагь-эфендиди хуьре гьуьжре эцигайди тир, 1865 йисуз ада и гьуьжреда вичин хва ва сухта тир — дагъустандин машгьур халкьдин арада чирвилер, илим чукӀурдай кас Гьасан-эфенди Алкьвадаридиз тарсар гузвай. Гуьгъуьнлай и гьуьжре гражданвилин мектебдиз элкъуьрнай.
1866 йисалай 1928 йисал кьван Алкьвадар хуьр вири Куьре округдихъ галаз Урусат империядин гъилик акатзава. Империядик квай чӀавуз, хуьр Дагъустан вилаятдин Куьре округдин Хъутур - Куьредин наибвалдик акатзавай. Векьелар ва Сийидар хуьрерихъ галаз Векьелрин хуьруьнжемят арадал гъанвай.
Агьалияр[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]
Алай чӀавуз хуьре 325 майишатар гваз 982 кас яшамиш жезва. Агьалидин вири лезгияр, суьнни — мусурманар я. 1886 йисуз хуьре 65 кӀвал авай, агьалийрин кьадар 397 кас тир: 206 итим ва 162 паб.[1]
Килигиз лайихвал авай чкаяр[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]
Хуьруьн килигиз лайихвал авай кьилин чкайрикай сад — Алкьвадар Гьасан-Эфендидин музей я. Муькуь килигиз лайих тир чкаяр — архитектурадин имаратар — капӀ — тӀят ийидай пӀир ва Рамазанан кӀвалин гъенел алай ПӀирер я.
ТӀвар-ван авай ксар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]
- Алкьвадар Абдуллагь эфенди Кьурбаналидин хва — Ярагъ Мегьамедан камаллу сухтайрикай сад хьана. Гьасан эфендидин дах.
- Алкьвадар Гьасан эфенди (1834—1910) — дагъустандин халкьдин арада чирвилер, илим чукӀурдай зурба кас, тариххъан, зари ва 19 виш йисан кьведлагьай паюнин чӀехи алим.
- Абдулкъадир Алкьвадарви — Дагъустандин машгьур алим ва шаир.
- Гьусейнов Абдусалам — советрин ва урусатдин философ, РАН-дин академик, философиядин макитрин (илимрин) доктор, М. В. Ломоносован тӀварунихъ галай МГУ — дин профессор.
- Гьуьсейнов Ибрагьим Келбиханан хва (1935–2014) — машгьур лезги шаир, публицист, драматург ва таржумачи.
Баянар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]
- ↑ 1886 йисуз Котур — Куьредин наибвалдин агьалияр
ЭлячӀунар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]
- Официальный сайт музея Гасана-эфенди Алкадарского
- СтӀал Сулейман райондин официал сайтуна Алкьвадар хуьруькай куьруь малуматар
| СтIал Сулейман райондин агьалийрин пунктар | ||
|---|---|---|
| Администрациядин юкь |
Кьасумхуьр |  |
| Хуьрер |
Агъа Арагъ • Агъа СтIал • Агъа СтIалрин Къазмаяр • Агъа Къартас • Асалдхуьр • Алидхуьр • Алкьвадар • Бутахуьр • Вини СтIал • Вини Къартас • Гачалхуьр • Герейханован совхоз • Герейханован совхоздин 2-лагьай отделение • ДаркIуш Къазмаяр • Зизик • Зугьрабхуьр • Испик • Ичин • Курхуьр • Кьулан СтIал • КIварчагъ • КIахцугъ • НуьцIуьгъ • Пиперхуьр • Птидхуьр • Салиян • Сардархуьр • Сайтархуьр • Сийидар • Татархан • Уллугъетягъ • Хтун • Хъпуьхъ • Цмур • ЦIийи Макьар • ЦIийи Испик • ЦIийи Чуьхверхуьр • Шихидхуьр • Экен • Эминхуьр • | |
| Хуьруьнсоветар |
Алкьвадар • Агъа СтIалрин • Вини СтIалрин • Герейханован • ДаркIуш Къазмайрин • Испикрин • Курхуьруьн • КIварчагърин • Кьасумхуьруьн • Кьулан СтIалрин • Уллугъетягърин • Хъпуьхърин • Цмуррин • ЦIийи Макьарин • Шихидхуьруьн • Эминхуьруьн • | |
| Гадарнавай хуьрер |
Агъа Макьар • Агъа Ярагъ • Бигер • Бурши Макьар • Вини Арагъ • Вини Ярагъ • Вини Макьар • Векьелар • ДаркIуш • Ивигар • Кьеан • КIеле • КуркIурхуьр • Макьар • Мехкергъ • Рухун • ХпитIар • Хутаргъ • ЦIарахуьр • Чуьхверхуьр • ЦицIер • ЦицIигъ • Чантархуьр • ЧIилихъ • ЯлцIугъ • | |
